Yumurta necə formalaşır? Yumurta kanalında 24 saat

Toyuqda yumurta, sarının yumurtalıqdan ayrılması ilə başlayan və qabığın tamamlanması ilə bitən təxminən 24 saatlıq yolun sonunda formalaşır. Bu prosesin harada nə qədər davam etdiyini bilmək, təsərrüfatda rastlaşılan qabıq keyfiyyəti və daxili keyfiyyət problemlərinin hansı mərhələ ilə bağlı ola biləcəyini anlamağı asanlaşdırır.

Yumurtalıq: sarının yetişməsi

Dişi quşlarda yalnız sol yumurtalıq işlək olur. Cücə yumurtadan çıxdıqda yumurtalığında minlərlə ilkin follikul olur; bunların yalnız çox az bir hissəsi yetişərək yumurta sarısına çevrilir.

Yetişən follikulda sarı, günlər ərzində qatlar şəklində toplanır. Ovulyasiya zamanı follikul cırılır və sarı yumurta kanalının ağzına buraxılır. Sarının qatlı quruluşu, qaynadılmış yumurta kəsildikdə görünən halqaların da səbəbidir.

İnfundibulum: tutma və mayalanma

Sarı əvvəlcə qıfşəkilli infundibuluma düşür. Burada keçən müddət təxminən 15–30 dəqiqədir.

İnfundibulum iki iş görür: ovulyasiya olunmuş sarını qarın boşluğuna qaçmağa imkan vermədən tutur və mayalanmanın baş verdiyi yerdir. Damazlıq sürülərdə sperma sarı ilə məhz bu bölmədə görüşür. Sənaye yumurta sürülərində xoruz olmadığından mayalanma baş vermir; prosesin qalan hissəsi isə eyni qaydada işləyir.

Magnum: ağın formalaşması

Sarı, yumurta kanalının ən uzun bölməsi olan magnuma keçir və burada təxminən 3 saat qalır.

Magnumun ifrazat vəziləri yumurta ağını (albumin) istehsal edir. Yumurtanın zülal tərkibinin böyük hissəsi bu mərhələdə əlavə olunur. Sarı irəliləyərkən öz oxu ətrafında fırlanır və bu, ağın hər iki ucunda xalaza adlanan burulmuş bantların yaranmasına səbəb olur; həmin bantlar sarını yumurtanın ortasında asılı vəziyyətdə saxlayır.

İsthmus: qabıq qişaları

Növbəti dayanacaq isthmusdur; burada keçən müddət təxminən 75 dəqiqədir.

İsthmusda yumurtanın iki qabıq qişası formalaşır. Yumurta bu mərhələdə son formasını almağa başlayır. Yumurta sonradan soyuduqda küt ucdakı iki qişa bir-birindən aralanır və hava kamerası yaranır.

Uterus (qabıq vəzisi): qabıq və rəng

Ən uzun mərhələ uterusdur — qabıq vəzisi kimi də tanınır. Yumurta burada təxminən 20 saat qalır; yəni ümumi müddətin böyük hissəsi.

Bu mərhələdə iki şey baş verir. Əvvəlcə qişaların içərisinə su və minerallar keçir, ağ son həcminə çatır. Sonra qabıq, kalsium karbonat kristallarının qişa üzərində toplanması ilə formalaşır. Qabığın rəngi də burada, prosesin sonlarına doğru əlavə olunur; buna görə qəhvəyi yumurtalarda qabığın daxili səthi ağ qalır.

Qabığın formalaşması toyuğun kalsiuma tələbatının ən yüksək olduğu dövrdür. Kalsium həm yemdən, həm də skeletdəki medulyar sümükdən qarşılanır. Qabığın böyük hissəsi gecə, yəni yem qəbulunun dayandığı saatlarda formalaşdığından, sürünün kalsium mənbəyinin gecə boyu əlçatan qalması qabıq keyfiyyəti baxımından vacibdir.

Vagina və yumurtlama

Son bölmə olan vagina, yumurtanın yalnız qısa müddət keçdiyi kanaldır. Burada qabığın üzərinə kutikula adlanan nazik zülal təbəqəsi çəkilir. Kutikula qabığın məsamələrini örtərək bakteriyaların içəri girməsini çətinləşdirir — bu, yumurtanın ilk təbii müdafiəsidir. Yuyulma və sərt fırçalama həmin təbəqəyə zərər verə bilər.

Yumurtlamadan sonra növbəti ovulyasiya adətən 30–60 dəqiqə ərzində baş verir və dövr yenidən başlayır. Ümumi müddət 24 saatdan bir qədər uzun olduğuna görə yumurtlama saatı hər gün bir az sürüşür; müəyyən mərhələdən sonra toyuq bir gün ötürür və dövr yenidən səhərə qayıdır. Təsərrüfatda «seriya» (clutch) adlandırılan bu qanunauyğunluğun səbəbi budur.

Prosesin xülasəsi

Bölmə	Müddət	Əlavə olunan
İnfundibulum	15–30 dəqiqə	(mayalanma yeri)
Magnum	~3 saat	Yumurta ağı, xalaza
İsthmus	~75 dəqiqə	Qabıq qişaları
Uterus	~20 saat	Su, minerallar, qabıq, rəng
Vagina	dəqiqələr	Kutikula

Təsərrüfatda nə məna daşıyır?

Bu vaxt bölgüsü problemin hansı mərhələ ilə bağlı olduğunu düşünməyi asanlaşdırır. Ağla bağlı pozğunluq magnumu, qabıq səthindəki qüsur isə uterusu göstərir. Qabıq problemlərinin çoxunun gecə saatlarında formalaşdığını bilmək də işıqlandırma və yemləmə proqramlarını qiymətləndirərkən yol göstəricidir.

Sürünüzdə qabıq keyfiyyəti və ya yumurta məhsuldarlığı ilə bağlı problem müşahidə edirsinizsə, qiymətləndirməni sürünü tanıyan baytar həkiminizlə birlikdə aparın.