კოქციდიოზი ფრინველში: სასიცოცხლო ციკლი და ლოკალიზაცია ნაწლავში

კოქციდიოზს იწვევს Eimeria-ს გვარის ერთუჯრედიანი პარაზიტების გამრავლება ნაწლავის ეპითელიუმში. ეს მეფრინველეობის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პარაზიტული დაავადებაა და ზარალის მოტანა მაშინაც შეუძლია, როცა კლინიკური სურათი არ ჩანს — საკვების ათვისების გაუარესების ხარჯზე.

მასპინძლისა და ლოკალიზაციის სპეციფიკურობა

Eimeria-ს სახეობები ორი მხრივაა შერჩევითი. პირველი — მასპინძლის სპეციფიკურობა: სახეობები, რომლებიც ქათამს აზიანებს, ინდაურზე არ მოქმედებს და პირიქით. მეორე — ლოკალიზაციის სპეციფიკურობა: თითოეული სახეობა ნაწლავის კონკრეტულ მონაკვეთს იკავებს.

სწორედ ეს მეორე თვისება იძლევა საშუალებას, ნეკროფსიაზე დაზიანების ადგილმდებარეობით ვიმსჯელოთ, რომელ სახეობასთან გვაქვს საქმე.

სახეობა	ლოკალიზაცია
E. acervulina	თორმეტგოჯა ნაწლავი და წვრილი ნაწლავის ზედა ნაწილი
E. maxima	წვრილი ნაწლავის შუა ნაწილი
E. necatrix	წვრილი ნაწლავის შუა ნაწილი (შიზოგონია), ბრმა ნაწლავები (გამეტოგონია)
E. tenella	ბრმა ნაწლავები
E. brunetti	წვრილი ნაწლავის ქვედა ნაწილი, სწორი ნაწლავი, კლოაკა
E. mitis	წვრილი ნაწლავის ქვედა ნაწილი

სასიცოცხლო ციკლი

ციკლი იწყება გარემოში არსებული სპორულირებული ოოცისტით, რომელსაც ფრინველი საფენიდან იღებს.

1. მიღება და გახსნა. კუნთოვან კუჭსა და ნაწლავში მექანიკური და ფერმენტული ზემოქმედება ოოცისტას ხსნის და სპოროზოიტები თავისუფლდება.
2. შიზოგონია (უსქესო გამრავლება). სპოროზოიტები ნაწლავის ეპითელურ უჯრედებში აღწევს და დიდი რაოდენობის მეროზოიტებად იყოფა. უჯრედი სკდება და მეროზოიტები ახალ უჯრედებს იპყრობს. ეს ეტაპი რამდენჯერმე მეორდება და სწორედ ისაა ქსოვილის ძირითადი დაზიანების წყარო — ამიტომაც შეუძლია ერთ ოოცისტას მრავალი უჯრედის განადგურება.
3. გამეტოგონია (სქესობრივი გამრავლება). გარკვეული რაოდენობის ციკლების შემდეგ მეროზოიტები მამრობით და მდედრობით ფორმებად ვითარდება, რომლებიც ერწყმის ერთმანეთს და ზიგოტას წარმოქმნის.
4. ოოცისტის გამოყოფა. ზიგოტა გარშემო გამძლე კედელს იქმნის და ფეკალურ მასებთან ერთად არასპორულირებული ოოცისტის სახით გამოიყოფა.
5. სპორულაცია. გარემოში ოოცისტას ინფექციურობის შესაძენად ჟანგბადი, ტენი და შესაფერისი ტემპერატურა სჭირდება. ხელსაყრელ პირობებში ამას, როგორც წესი, 1–2 დღე სჭირდება.

სრული ციკლი, სახეობის მიხედვით, ჩვეულებრივ 4–7 დღეს გრძელდება.

მართვის თვალსაზრისით სწორედ მეხუთე საფეხურია ყველაზე მნიშვნელოვანი: ოოცისტა ინფექციური არაა, სანამ საფრინველეში არ დასპორულდება. რადგან სპორულაციას ტენი სჭირდება, საფენის მშრალად შენარჩუნება კოქციდიების წნეხს პირდაპირ ამცირებს. სველი საფენი და გამჟონავი სარწყულებლის ხაზი კოქციდიოზისთვის ყველაზე ხელსაყრელ პირობებს ქმნის.

კლინიკური სურათი

მძიმე ინფექციები ვლინდება სისხლიანი ან ლორწოვანი ფაღარათით, ბუმბულის აბურძგნით, დათრგუნულობით და საკვებისა და წყლის მოხმარების ვარდნით. E. tenella-ს შემთხვევაში ბრმა ნაწლავებში სისხლი აშკარაა.

ველზე კი უფრო დიდი ეკონომიკური დანაკარგი, როგორც წესი, სუბკლინიკურია: აშკარა დაავადება არ ჩანს, მაგრამ დაზიანებული შეწოვის ზედაპირი საკვების ათვისებას აუარესებს, ფარის ერთგვაროვნებას ამცირებს და ზრდას ანელებს. ამ ფორმაში დიაგნოზი მხოლოდ ნეკროფსიითა და დაზიანებების სკორინგით ვლინდება.

მეორე შედეგი ისაა, რომ დაზიანებული ნაწლავის ეპითელიუმი სხვა გამომწვევებს კარს უღებს; Clostridium perfringens-თან დაკავშირებული ნეკროზული ენტერიტი ამის ცნობილი მაგალითია.

რას ეყრდნობა დაცვა

კოქციდიოზში მიზანი პარაზიტის სრული აღმოფხვრა არაა — ეს პრაქტიკულად მიუღწეველია. მიზანია, დატვირთვა იმ დონეზე შევინარჩუნოთ, რომლის მიმართაც ფრინველს იმუნიტეტის გამომუშავება შეუძლია.

ფრინველი Eimeria-ს მიმართ იმუნიტეტს ნამდვილად ივითარებს, მაგრამ ეს იმუნიტეტი სახეობის სპეციფიკურია და დაბალი დონის მუდმივი ექსპოზიციით ყალიბდება. მართვის საყრდენებია:

• საფენის მართვა. მშრალი საფენი სპორულაციას ზღუდავს. სარწყულებლის ხაზის გაჟონვები, ვენტილაცია და საფენის სისქე პირდაპირ ამ მიზანს ემსახურება.
• დასუფთავება და უქმი პერიოდი. ოოცისტები გარემოში გამძლეა და მრავალი სადეზინფექციო საშუალების მიმართ რეზისტენტული; სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი მექანიკური დასუფთავება და პარტიებს შორის უქმი პერიოდი.
• დასახლების სიმჭიდროვე. მაღალი სიმჭიდროვე ერთეულ ფართობზე ოოცისტების დატვირთვას ზრდის.
• კონტროლის პროგრამა. საკვებში მისაცემი კოქციდიოსტატიკები და კოქციდიოზის ვაქცინები რეგიონისა და წარმოების ტიპის მიხედვით იგეგმება. ამ პროგრამის შერჩევა და როტაცია ვეტერინარი ექიმის გადაწყვეტილებაა და თქვენს ქვეყანაში მოქმედ კანონმდებლობას ექვემდებარება.

თუ ფარაში კოქციდიოზზე გაქვთ ეჭვი, დიაგნოზი ნეკროფსიითა და დაზიანებების შეფასებით უნდა დადასტურდეს. პროგრამასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები მიიღეთ იმ ვეტერინარ ექიმთან ერთად, რომელიც ფარას იცნობს.